گاز کلر

گاز کلر- COLOR- CL

گاز کلرگاز کلر گاز کلر

کلر عنصر شیمیایی با عدد اتمی 17 است که به صورت CL  نوشته میشود.

رنگ گاز کلر زرد مایل به سبز است،دو و نیم مرتبه از هوا سنگین تر،دارای بوی بسیار بد و خفه کننده و بسیار سمی است.این عنصر عاملی اکسید کننده،سفید کننده و گندزدا میباشد.

کاربرد گاز کلر

گاز کلر عنصر شیمیایی مهمی در تصفیه آب،مواد گندزدا در سفید کننده و نیز در گاز خردل به شمار می رود.همچنین گاز کلر در ساخت طیف وسیعی از اقلام روزمره کاربرد دارد.برای از بین بردن باکتری وسایر میکروبهای موجود در ذخایر کوچک آب همواره کلر افزوده می گردد.در تولید محصولات کاغذی،مواد ضدعفونی کننده ،رنگدانه ها،مواد غذایی،حشره کشها،رنگها،فراورده های نفتی،پلاستیک،دارو،منسوجات،حلالها و محصولات مصرفی بسیار زیاد دیگری کاربرد دارد.

سایر موارد کاربرد گاز کلر در تولید کلراتها،کلروفرم،تتراکلراید کربن و در استخراج برم می باشد.

کاربردهای گاز کلر و هشدارهایی در مورد آن

هشدارها
گاز کلر موجب تحریک دستگاه تنفسی بخصوص در کودکان و کهنسالان می شود.کلر در حالت گازی باعث تورم غشای مخاطی شده و درحالت مایع موجب سوختگی پوست می شود به همین علت در طول وضعیت زندگی استاد درجنگ جهانی اول کلر یکی از گازهایی بود که بعنوان گاز جنگی مورد استفاده قرار گرفت مواجهه شدید با مقدار زیاد کلر غلیظ( اما نه مقدار کشنده) می تواند باعث ادم ریه یا آب آوردن آن که وضعیتی بسیار ناگوار است ، گردد.تماس دائم با مقادیر کم آن ریه ها را ضعیف کرده وآسیب پذیری ریه ها را در برابر بیماریهای دیگر افزایش می دهد.
در صورت مخلوط شدن مواد سفید کننده با آمونیاک ، اوره و سایر محصولات شوینده ،احتمال تولید گازهای سمی وجود دارد. این گازها حاوی مخلوطی از گاز کلر و تری کلرید نیتروژن هستند ؛بنابراین باید از چنین ترکیبی اجتناب کرد.

نحوه مسموميت با گاز كلر: امروزه مسموميت با گاز كلر بيشتر به صورت مسموميتهاي تصادفي و صنعتي مشاهده ميشود. نشت گاز كلر از لولهها و مخازن حاوي اين ماده يكي از علل بروز مسموميتهاي تصادفي و شغلي در صنايع ميباشد. يكي ديگر از علل بروز مسموميت با اين گاز در محيطهاي غير صنعتي مانند منازل، مخلوط كردن تركيبات اسيدي (لوله بازكن و جرم بر) با فرآوردههاي سفيدكنندهي خانگي كه حاوي هيپوكلريت ميباشند، به ويژه در محيطهاي در بسته و فاقد تهويهي مناسب ميباشد. افزودن اسيد به محلول حاوي هيپوكلريت موجب متصاعد شدن گاز كلر ميگردد. افزودن آمونياك به اين نوع فرآوردهها ممكن است سبب ايجاد گونه هاي فعال گاز كلر مانند كلرآمين شود.

تاثيرات نشت گاز كلر :

تاثيرات نشت گاز كلر بر حسب ميزان تنفس متفاوت مي باشد :

0/2-0/4 ppm : آستانه بو و بدون خطر

1-3 ppm : مرحله ضعيف همراه با سوزش مجاري تنفسي تا يك ساعت

5-15 ppm : مرحله متوسط همراه با سوزش شديدتر مجاري تنفسي

30 ppm : همراه با درد سريع سينه ،استفراغ و سرفه

40-60 ppm : مسموميت شديد

430 PPM: مرگ بعد از سي دقيقه

1000 ppm : مرگ بعد از چند دقيقه

اگر فرد در محل نزديك به نشت گاز كلر بدون استفاده از وسيله حفاظتي تنفسي مدت كوتاهي بماند مرگ او حتمي است .

سيلندرها و مخازن كلر:

سيلندر كلر: سيلندرهاي بدون درز با قابليت پرشدن مجدد است، كه فشار طراحي آن 22 atm ميباشد. بصورت ايستاده استفاده مي شوند و كمتر از 75 كيلو ، 45 كيلو يا 68 كيلوگرم هستند.

مخزن كلر: مخزن جوشكاري شده (بادرز جوش) با قابليت پرشدن مجدد است، با فشار طراحي22 atm مي باشند. اين نوع مخازن معمولا با ظرفيت آبي 150 ليتر تا 1000 ليتر ساخته ميشوند. بصورت خوابيده استفاده مي شوند 400 تا 800 كيلوگرم مي باشند و داراي 2 شير هستند.

مطابق استاندارد شماره 712 ايران رنگ اين سيلندرها و مخازن بايد زرد باشد.

لازم به ذكر است كه سيلندرهاي گازهاي سمي و خطرناك شير اطمينان ندارند.

بر روي هر سيلندر كلر مايع بايد اطلاعات زير بصورت واضح و دائم نشانه گذاري شود.

1- نام و علامت سازنده سيلندر

2- وزن خالص

3- وزن گاز كلر مايع قابل شارژ

4- شماره سر يال

5- تاريخ ساخت

6- فشار گاز

7- فشار تست هيدرو استاتيك

حمل و نقل سيلندرهاي گاز كلر:

به هنگام بارگيري و تخليه سيلندرها (مخازن) بايد از بالابر (ليفتراك) استفا ده شود و از پرتاب كردن و ضربه زدن به سيلندر (مخزن) جدا جلوگيري كرد.

در هنگام انتقال سيلندر ( مخزن ) كلر حتماً بايد كاميونهايي كه مجهز به مقر و بستهاي مهار كپسول مي باشد استفاده نمود. سيلندرها (مخازن) بايد توسط سيم بكسلهاي سالم ، كاملاً مهار شده و از آنها در طول مسير به تناوب بازديد بعمل آيد.

درب عقب اتاق پشت وسيله نقليه بايد به وسيله چفت اضافي محكم بسته شود. وسيله نقليه جهت حركت در روز از پرچم قرمز و در شب از چراغ قرمز گردان استفاده نمايد.

وسيله نقليه بايد مجهز به ماسك تنفسي جهت راننده و كمك راننده باشد تا در صورت بروز نشتي بتوان از آنها استفاده نمود و راننده بايد با كليه نكات ايمني در رابطه با گاز كلر آشنايي داشته باشد.

از درپوش محافظ شير جهت جلوگيري از صدمه احتمالي به شير سيلندر ( شيرهاي مخازن ) در موقع حمل و نقل استفاده شود.

با توجه به انبساط گاز کلر در اثر حرارت بايد سيلندرها ( مخازن ) دور از حرارت و آتش نگهداري شوند.

انبارداري:

-محل انبار سيلندرها ( مخازن ) بايد حتي الامكان دور از محل زندگي شهري و روستايي و بطوركلي به دور از مركز تجمع انساني باشد.

-محل دپوي سيلندرها ( مخازن ) بايد داراي شرايط زير باشد: – مسقف باشد تا از تابيدن نور خورشيد به سيلندرها كاملاً جلوگيري شود.

– سيستم برق رساني به محل انبار سيلندرها (مخازن ) بايد طوري باشد كه از هرگونه جرقه زدن و اتصال برق به سيلندرها ( مخازن) جلوگيري شود.

– اطراف انبار حتي الامكان به جاي ديوار با فنس محصور شود.

محل انبار سيلندرها (مخازن) بايد حتماً داراي وسايل ايمني به شرح زير باشند:

– سيستم اعلام خطر و آژير خطر با استفاده از نشت ياب گاز كلر (gas detector)

– ماسك ، عينك ، دستكش و لباس چرمي براي پرسنلي كه با سيلندرها (مخازن ) سر و كار دارند.

– وسايل آتش نشاني

– وسايل كمك هاي اوليه

موارد حفاظتي مورد نياز :

بايد مراقب نشت گاز كلر در تمامي مراحل بود و مرتبا پرسنل را آموزش داد. در موقع نشت كلر، ايجاد تهويه مؤثر الزامي است. افرادي كه ميخواهند وارد اتمسفري شوند كه در آنجا گاز كلر نشت پيدا كرده است به هيچ عنوان نبايد از ماسكهاي پوزه اي، ماسكهاي پارچه اي يا دستمال استفاده كنند. بايد حتماً از دستگاه تنفسي هواي فشرده فشار مثبت (ماسك اكسيژن) و لباسهاي محافظ در برابر موادشيميايي استفاده نمايند. اين لباس بايد تمامي پوست بدن را پوشش داده و از لباسهايي كه بخشي از پوست را پوشش ميدهد استفاده ننمايند. در صورت ورود بدون لباس مناسب هيچ بخشي از پوست نبايد خيس باشد. افرادي كه سابقه ناراحتيهاي ريوي و قلبي دارند بايد بيشتر مورد نظر قرار گيرند.

كلر به ميزان جزئي در آب حل شده و محلول اسيدي ضعيفي شامل هيپو كلرو و اسيد كلريدريك توليد مي كند. كلر با بسياري از مواد آلي وارد واكنش مي گردد كه برخي از اين واكنشها شديد يا انفجاري هستند. لذا دور نگه داشتن مواد آلي نظير روغنها، حلالها و ساير هيدروكربنها از محل ذخيره و مصرف كلر از جمله اقدامات ايمني است.

نحوه برخورد با بيمار مسموم:

در موارد برخورد با بيماران دچار مسموميتهاي شديد، انجام اقدامات درماني اورژانس، تثبيت بيمار و انجام حمايتهاي قلبي و تنفسي الزامي است. در صورت تماس استنشاقي، خروج سريع بيمار از محيط آلوده و انتقال وي به محلي با هواي آزاد و تازه توصيه ميشود. در صورت وجود آلودگي لباسهاي بيمار با كلر، خارج ساختن لباسهاي بيمار از تن و شستشوي پوست بدن با مقادير كافي آب و يا آب و صابون ضروري است. در صورت تماس چشمي، بايد چشمها را با مقادير كافي از نرمال سالين و يا آب به مدت حداقل 15 دقيقه شستشو داد. در صورتي كه بيمار از لنزهاي تماسي استفاده ميكند، خارج سازي اين لنزها از چشم الزامي است. در صورت دوام سوزش، درد، تورم، اشك ريزش و فتوفوبي بعد از 15 دقيقه شستشو، معاينهي بيمار توسط چشم پزشك توصيه ميشود.

در موارد تماس از راه تنفسي، بعد از انتقال و خروج بيمار از محيط آلوده، بيمار بايد از نظر بروز علايم و نشانههاي ديسترس تنفسي تحت نظر باشد. در صورت تشديد سرفه و سختي تنفس، بيمار بايد از نظر بروز هيپوكسي، تحريك راههاي تنفسي، برونشيت و پنوموني ارزيابي شود.

ویژگی های کلی

نام،نماد رنگ بو نام گروهی برای عناصر مشابه
کلر،Cl  زرد مایل به سبز بسیار بد Halogen

 

ویژگی های فیزیکی

حالت نقطه ذوب نقطه جوش
گاز -101.5 °C -34.04 °C